|
Slametan
Javanen
houden slametans tijdens het gehele levenscyclus. Slametans bij zwangerschap,
geboorte, besnijdenis, huwelijk, dood, slametans bij kalender hoogtijdagen,
slametans voor het welzijn van het dorp, en bijzondere slametans voor het
persoonlijke welzijn.
Slametans zijn
gemeenschappelijke religieuze offer maaltijden.
Het woord 'slamet' betekent: welzijn, gezond, 't goed maken, ongedeerd, hoe maak
je het?.
Indeling
slametancycli
A.
Slametan levenscyclus
-
Slametan bij zwangerschap en geboorte
- Slametan bij besnijdenis
- Slametan bij huwelijken
- Slametan bij
sterfgevallen en na de dood
B. Slametan op kalender hoogtijdagen
- 1
Sura, slametan op de eerste van de maand Sura
- 10 Sura, slametan
op de tiende van maand Sura
- 12 Mulud, slametan op de twaalfde van de
maand Mulud
- 27 Rejeb, slametan op de 27ste van de maand Rejeb
-
29 Ruwah, op de 29ste van de maand Ruwah
- 21,23,25,27, of 29 Pasa, slametan
op de 21ste, 23ste, 25ste, 27ste, of 29ste van de maand Pasa
C. Slametan bij
'bersih desa' (reinigen van het dorp)
D. Wisselende slametan of Persoonlijke slametan
Slametans van het
levenscyclus en de Persoonlijke slametans worden gehouden in het huis van degenen die de slametans geven.
Slametans volgens de kalender hoogtijdagen, slametans voor het welzijn van het
dorp worden gehouden in een gemeenschappelijk dorpshuis,
de kongsèn, of in het huis van de lurah (het dorpshoofd) of in dat van de modin of
kaum. Modin en kaum zijn dorpsgodsdienstbeambten, door de lokale overheid
aangesteld. In Nederland in ontmoetingscentra voor
Javanen.
Wisselende of
persoonlijke slametans worden bijvoorbeeld gehouden bij het slagen voor
een examen of als men een lange en langdurige reis gaat maken.
A.
Slametan
van het levenscyclus
- slametan zwangerschap en geboorte.
Mitoni een
feestje geven in de zevende maand van de eerste zwangerschap; zie tingkeban.
Mitoni komt van het hoofdtelwoord pitu (=zeven).
babaran bevalling
tingkeban
feest in de zevende
maand van de eerste zwangerschap
pasaran vijf dagen na de
geboorte
selapanan de eerste maand na de
geboorte
pitonan zeven maanden na de
geboorte
De maanden
zijn niet de westerse maanden, maar de maanden van 35 dagen volgens de Javaanse
jaartelling. Pasaran is één dag van de vijfdaagse week: legi, paing, pon,
wagé en kliwon. Pasar betekent markt. Pasaran is ook marktje spelen.
- slametan bij besnijdenissen
-
slametan bij huwelijken
- slametan bij overlijden en na de dood
Slametancyclus
B. Slametan op
kalender hoogtijdagen
- 1
Sura, slametan op de eerste van de maand Sura
- 10 Sura, slametan
op de tiende van maand Sura
- 12 Mulud, slametan op de twaalfde van de
maand Mulud
- 27 Rejeb, slametan op de 27ste van de maand Rejeb
-
29 Ruwah, op de 29ste van de maand Ruwah
- 21,23,25,27, of 29 Pasa, slametan
op de 21ste, 23ste, 25ste, 27ste, of 29ste van de maand Pasa
De
Javaanse maanmaanden volgens de Moslimse tijdrekening (tussen haakjes de
namen in het Arabisch) zijn:
01 Sura (Muharram)
02 Sapar
(Safar)
03 Mulud (Rabi'ulawal)
04 Bakda Mulud (Rabi'ulachir)
05
Jumadil Awal (Djumadiawal)
06 Jumadil Akhir (Djumadiakir)
07
Rejeb (Radjab)
08 Ruwah (Sja'ban)
09 Pasa
(Ramadan)
10 Sawal (Sjawal)
11 Sela (Dzulka'idah)
12
Besar (Dzulhidjah)
- 1 Sura, slametan op de eerste van de maand Sura
Sura
is de eerste maanmaand van het Javaanse (Moslimse tijdrekening)
maanjaar. De eerste van Sura is dus de Javaanse Nieuwjaarsdag. De oudere
Javanen (de zogenaamde anti-Moslims) vasten heel vroeger (op Java en ook
sommigen van de eerste generatie Javanen in Suriname) in deze maand in
plaats van in de maand Pasa.
- 10 Sura, slametan
op de tiende van maand Sura
Op de tiende van Sura wordt slametan
gehouden ter ere van de kleinkinderen van de profeet Mohammad, Hasan en
Husein. Op deze dag, zo gaat het verhaal, willen de kleinkinderen een
slametan houden wanneer de Profeet in gevecht met de trouwelozen.
- 12 Mulud, slametan op de twaalfde van de
maand Mulud
Er is een conventie - een afspraak - dat deze dag de
geboorte- en de sterfdag is van de profeet Mohammad. De slametan die op
deze dag wordt gehouden heet Muludan. De naam Mulud is afgelied van het
Arabische woord maulud en betekent 'geboortefeest'. Bij alle
offermaaltijden ter ere van de profeet Mohammad staat 'ayam ingkung',
een hele gebraden kip volgens een bepaald receptuur centraal op de lijst
van gerechten die bereid worden.
Enkele
termen:
maulud viering van en gezang voorgedragen op de geboorte
dag van Mohammed
Mulud geboorte en tevens sterfdag van Mohammed
muludan 1
Mulud vieren
muludan 2 godsdienstig gezang ten gehore brengen ter ere van
Mohammed
- 27 Rejeb, slametan op de 27ste van de maand Rejeb
De
slametan die gehouden wordt op de 27ste van de maand Rejeb heet Rejeban,
het is de viering van Mi'radj, de één-nacht verschijning van profeet
Mohammad aan de Almachtige. De gerechten zij als bij de Muludan.
-
29 Ruwah, op de 29ste van de maand Ruwah
Slametan op de 29ste van
de maand Ruwah wordt gehouden door diegenen die één of beide ouders
reeds hebben verloren. Ruwah komt van het Arabische woord arwah
en betekent 'zielen van overledenen'. Een belangrijk onderdeel van de
offermaaltijd is apem. Apem is Javaans voedsel als symbool
voor de dood. Voorafgegaan aan de slametan worden de graven van de
overledenen bezocht en schoongemaakt. Verondersteld wordt dat de
overledenen ook bij de slametan aanwezig zijn en de geur van de
gerechten opeten.
De maand Ruwah is
ook de maand die
voorafgaat aan de vastenmaand Pasa. Het begin van het vasten heet Megengan.
Megengan komt van pegeng en betekent 'spenen'. Dipegeng is
met ingehouden adem. Het bekendere woord is sapih. Een kind krijgt geen
borstvoeding meer en dat heet disapih. De Megengan wordt gehouden
voor zonsondergang als startpunt voor het vasten.
- 21,23,25,27, of 29
Pasa, slametan
op de 21ste, 23ste, 25ste, 27ste, of 29ste van de maand Pasa
Slametan
in de maand Pas wordt gehouden op één van deze data: de 21ste, 23ste, 25ste, 27ste, of 29ste van de maand Pasa.
Zo'n slametan heet Maleman. Malem betekent avond, nacht. Slametan
tijdens de vastenmaand Pasa wordt avonds gehouden, overdag mag er immers
niet gegeten worden. De laatste dag, de 29ste, van de vastenmaand Pasa
heet Jagalan. Dit is de dag van de slagers. Alle andere dagen in
de vastenmaand Pasa zijn de slagers ten dienste van andermans slametan.
En deze dag is bedoeld speciaal voor die slagers.
C. Slametan bij reinigen van
dorp
Bersih désa
of het reinigen van je dorp gebeurt wanneer de rijstoogst is binnengehaald. De
landbouwwerkzaamheden zijn tot een einde gekomen. Het gewoonte is om het hele
dorp een opknapbeurt te geven. Het offerfeest en de wayangvoorstelling worden
bij de lurah, het dorpshoofd, gegeven. De lakon Sri Mulih is populair. Sri Mulih
betekent 'Sri keert weer terug naar huis'. Het verhaal gaat over de rijstgodin
Dèwi Sri. Omdat ze niet wil trouwen met een partner die haar niet aanstaat moet
zij vluchten. Haar jongere broer Sedana gaat naar haar op zoek. Dèwi Sri is
echter voorbeschikt om later met Sedana te trouwen. Dèwi Sri gaat op zwerftocht
en komt bij landlieden terecht. Wanneer zij merkt dat hun huizen zindelijk en
netjes zijn en dat er een kruik met helder water klaar staat worden de
landlieden geprezen. Dèwi Sri belooft hen geluk. Wanneer dat niet zo is,
spreekt zij een vloek over hen uit.
Javanen
in Nederland houden ook slametan in Nederland. Het vragen om vergiffenis
omdat het niet zo goed is gegaan het afgelopen en het verzoek om een
zegen van de Almachtige opdat het beter zal het komende jaar. Het houden
van slametan in verband met 'bersih desa' gebeurt in 'Sela', de elfde
maand van het maanjaar.
D. Wisselende slametan of Persoonlijke slametan
Iedereen kan op gezette
tijden een slametan houden, zomaar voor je persoonlijk welzijn. Slametan
van deze categorie wordt gehouden als men bijvoorbeeld slaagt voor een
examen, als men een lange reis gaat maken of dat men weer gezond is na
een langdurig ziekbed. Ook als je slecht hebt gedroomd en dat die droom je
maar blijft achtervolgen kan je een slametan houden.
|
BASA
JAWA
