Javanen in diaspora | Migratiebewegingen Javanen

Javanen in diaspora is méér dan alleen maar de migraties van Javanen van Java (Indonesië) als Javaanse contractarbeiders naar Suriname en de migraties van Javaanse Surinamers naar Indonesië, Nederland en andere landen van de wereld. En ook méér dan alleen maar enkele persoonlijke verhalen van Javaanse Surinamers.
Dit kort onderzoek maakt al snel duidelijk welke plaats de geschiedenis van de Javaanse contractarbeiders in Suriname en de Javaanse Surinamers inneemt in het grotere geheel van Javanen in diaspora. In grote lijnen kan de volgende indeling gemaakt worden:

● Transmigraties van Javanen van Java (Indonesië) naar andere eilanden van Indonesië
● Migraties van Javanen van Java (Indonesië) naar andere landen van de wereld
● Migraties van Javanen van Java (Indonesië) naar Suriname en Nieuw-Caledonië als contractarbeiders
● Repatriaties van ex-Javaanse contractarbeiders in Suriname naar Indonesië
● Migraties van Javaanse Surinamers naar Indonesië, Nederland en andere landen
● Het gebruik van Javanen bij de aanleg van spoorwegen tussen Amsterdam en Haarlem in 1837 en de aanleg van het Noordzeekanaal in 1865 in Nederland

Wat betekent diaspora eigenlijk?

Diaspora is een Oud-Grieks woord en betekent verstrooiing of uitzaaiing. Het geeft de grootschalige verstrooiing of verspreiding van een volk over verschillende delen van de wereld aan. Lange tijd betreft de betekenis van het woord diaspora specifiek de verspreiding of verstrooiing van het Joodse volk. Thans kan men van veel volken spreken van diaspora. Bijvoorbeeld verstrooiing of uitzaaiing van Javanen. Om in die terminologie te spreken: Javanen in diaspora. En wat zegt de literatuur over Javanen in diaspora. Het gaat hierbij niet alleen over de Javaanse contractarbeiders die naar Suriname zijn gegaan om er te werken voor de rijke plantage-eigenaren. De literatuur geeft daar inzicht over.

Wat zegt de literatuur over Javanen in diaspora?

● het ronselen en transporteren van Javanen uit Java (Indonesië) door Nederlandse koloniale overheersers in de periode 1890 tot en met 1939 naar Suriname.
Javaanse contractarbeiders moesten op de plantages werken, waar tot 1 juli 1863 (afschaffing van de slavernij) de slaven het zware werk deden.
● het gebruik van Javanen bij de aanleg van spoorwegen tussen Amsterdam en Haarlem in 1837 en de aanleg van het Noordzeekanaal in 1865 in Nederland.
Door het ingevoerde Cultuurstelsel op Java (1830-1870) werden Javaanse boeren gedwongen harder te werken om de Nederlandse schatkist te spekken. Hierdoor konden grote projecten als de bouw van wegen, spoorwegen en kanalen in Nederland bekostigd worden. Met de zeer hoge opbrengsten van het Cultuurstelsel werden ook schadevergoedingen mee betaald aan de slavenhouders in Suriname bij de afschaffing van de slavernij.

Transmigraties van Javanen van Java (Indonesië) naar andere eilanden van Indonesië

Als landbouwkolonisten naar andere eilanden Indonesië
Het gaat om landbouwkolonisaties, waar de Indonesische regering achter staat. Er werd ook heel veel propaganda voor gemaakt. Zelfs het wayangspel werd ingeschakeld om de Javanen op Java (Indonesië) ertoe te bewegen naar de andere eilanden van Indonesië te verhuizen. Het boek Tanah Sabrang, Land aan de overkant onder redactie van Fons Grasveld vertelt over wayang in een film van Mannus Franken. Deze film werd oorspronkelijk als propaganda gebruikt. Het Transmigratie Pogramma is in 1950 begonnen. Het ministerie van Arbeid en Transmigratie heeft de regie hiervan in handen. In 2005 waren er activiteiten ontplooid onder andere in het kader van 55 jaar Transmigratie.

Migraties van Javanen van Java (Indonesië) naar andere landen van de wereld

Naar landen van de wereld om te studeren en om zich er te vestigen

Wereldtentoonstelling in 1883 in Amsterdam
Javanen werden naar Nederland gehaald om het Javaanse dorp te bemensen en gamelan te spelen in het Javaanse dorp.

Wereldtentoonstelling in 1889 in Parijs
Het Le Village Javanaise, een inzending van de Nederlandse regering, werd bewoond door zestig Javanen. Zij vulden hun dagen met batikken, hoeden vlechten en het bereiden van rijsttafels. Ook werden er dansen uitgevoerd door danseressen van het Hof van Surakarta (Solo).

Migraties van Javanen van Java (Indonesië) naar Suriname en Nieuw-Caledonië als contractarbeiders

Als contractarbeiders naar Suriname
De eerste Javanen gingen vanuit Indonesië niet rechtstreeks naar Suriname. Met de Prins Alexander en de Prins Willem II werden ze naar Nederland verscheept. Daar stapten ze over in de Koningin Emma. Op 9 augustus 1890 arriveerde de Koningin Emma met 94 Javaanse contractarbeiders in de haven van Paramaribo. Het betrof 61 mannen, 31 vrouwen en 2 kinderen. Deze eerste Javaanse contractanten waren in de vorm van een experiment en op particulier initiatief naar Suriname aangevoerd. Dit experiment bleek geslaagd te zijn, waarna de Javaanse immigratie van overheidswege ter hand werd genomen. Op deze manier werd de continuïteit van het aanbod aan arbeidskrachten in Suriname gewaarborgd. Het volgende schip, het S.S. Voorwaarts, verliet Java met 614 Javanen aan boord en meerde op 16 juni 1894 in Paramaribo af.

Als contractarbeiders naar Nieuw-Caledonië
Nieuw-Caledonië is een eiland in de Stille Oceaan dat ligt ten noordoosten van Australië. Na de Tweede Wereldoorlog werd het een Frans gebiedsdeel. Het aantal Javanen dat er woont, is 6.750 volgens de telling van 1987. Tussen 1900 en 1938 gingen Javanen als contractarbeiders naar Nieuw-Caledonë. Zij spreken naast het Frans, de algemene voertaal van Nieuw-Caledonë, ook nog Javaans.

Repatriaties van ex-Javaanse in Suriname naar Indonesië

Repatriaties van ex-Javaanse contractarbeiders
1954 'Groep van Tongar', Javaanse Surinamers naar Tongar op West-Sumatra (Indonesië)
De term 'Groep van Tongar' heb ik zelf bedacht om aan te geven dat het gaat om de groep Javaanse contractarbeiders, die na hun contractperiode, in 1954 uit Suriname naar Indonesië (West-Sumatra) ionder leiding van Salikin Hardjo vertrokken zij met het schip Langkuas. Ze vestigden zich in Tongar, een dorp op West-Sumatra (Indonesië). Aangewezen door de Indonesische regering. Tongar staat nu onder de lokale bevolking op West-Sumatra bekend als desa Suriname. De nakomelingen van deze 'Groep van Tongar' gingen later naar Java. Na de 'Groep van Tongar' gingen nog meer Javaanse Surinamers rechtstreeks naar Java. Hieronder namen en adressen van Javaanse Surinamers die naar Indonesië zijn gegaan:
● Namen en adressen van Javaanse Surinamers die in Indonesië wonen

Migraties van Javaanse Surinamers naar Indonesië en Nederland en andere landen

Naar Indonesië
Ex-Javaanse contractarbeiders die eerst voor Suriname hebben gekozen om te blijven en die dan later toch naar Indonsië teruggingen.
Later gingen ook nazaten van javaanse contractarbeiders zich in Indonesië vestigen.

Naar Nederland
1975 In de jaren zeventig kwamen ongeveer 25.000 Javaanse Surinamers naar Nederland.
In de eerste helft van de jaren zestig gingen de eerste nazaten van Javaanse contractarbeiders naar Nederland. In 1967 was slechts een handjevol Javaanse Surinamers die zowel in Den Haag als in Amsterdam woonde. In 1969 woonden er ongeveer twaalf Javaanse Surinamers in Rotterdam. Grote stromen Javaanse Surinamers kwamen vlak voor en na de onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975. Dat jaar is dan waarschijnlijk het officiële jaar van de Javaanse migratie naar Nederland. Thans wonen er ongeveer 30.000 Javaanse Surinamers in Nederland.

Oranje-Nassau en stille tranen op KNSM steiger... Vroeger ging men ook met het motorschip Oranje-Nassau naar Nederland. Het duurde wel wat langer dan met het vliegtuig, maar goedkoper. Een mooi alternatief en een uitkomst voor de minderdraagkrachtigen en avonturiers. De aanlegsteiger van de Oranje-Nassau is die van de Koninklijke Nederlandse Stoomboot Maatschappij in Paramaribo.
De eerste Javaanse Surinamers in Nederland... De Javaanse contractarbeiders gingen naar Suriname. Hun nazaten naar Nederland. In de eerste helft van de jaren zestig gingen de eerste nazaten van Javaanse contract- arbeiders naar Nederland. In 1967 was slechts een handjevol Javaanse Surinamers die zowel in Den Haag als in Amsterdam woonde. In 1969 woonden er ongeveer twaalf Javaanse Surinamers in Rotterdam. Grote stromen Javaanse Surinamers kwamen vlak voor en na de onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975. Dat jaar is dan waarschijnlijk het officiële jaar van de Javaanse migratie naar Nederland. Thans wonen er ongeveer 30.000 Javaanse Surinamers in Nederland.

Bijdrage van Denise Schinagl (Nederland)
"De ontwikkelingen van de Javaans-Surinaamse moslimgemeenschap in Nederland"
● Download PDF-bestand: "De ontwikkelingen van de Javaans-Surinaamse moslimgemeenschap in Nederland"

Naar andere landen van de wereld
Javaanse Surinamers wonen in Duitsland, België, Spanje, Guyana, Brazilië, Venezuela, Aruba, Bonaire, Curacao, Saba en de Verenigde Staten van Amerika.

Naar Frans-Guyana
1957 'Groep Untung Danoesastro', Javaanse Surinamers naar Sinnamary in Frans-Guyana
De term 'Groep Untung Danoesastro' heb ik ook zelf bedacht om aan te geven dat het gaat om de migratiegolf onder Javaanse Surinamers in 1957 naar Frans-Guyana onder leding van Untung Danoesastro. Hij verliet volgens de Historische Database Suriname (HDS) in 1957 Suriname met zijn tweede vrouw en jongste twee kinderen Ringghit Daniël, Talèn Maria samen met ongeveer 150 Javanen waar hij tot zijn overlijden woonachtig was. Deze groep Javaanse Surinamers streek neer op het plaatsje Sinnamary in Frans Guyana. Untung Danoesastro overleed in 2002 op 88 jarige leeftijd in Sinnamary en hij is ook daar begraven. Begin jaren zestig en voor en na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 gingen ook grote groepen Javaanse Surinamers naar Frans-Guyana.

Naar De Verenigde Staten van Amerika
Javaanse Surinamers hebben hun geluk gevonden in Amerika.
Lees de masterscriptie van Astrid Runs (Nederland): Surinamese immigrants in the United States of America. A Quest for Identity
● Download PDF-bestand: Surinamese immigrants in the United States of America. A Quest for Identity

Het gebruik van Javanen bij de aanleg van spoorwegen tussen Amsterdam en Haarlem in 1837 en de aanleg van het Noordzeekanaal in 1865 in Nederland

Door het ingevoerde Cultuurstelsel op Java (1830-1870) werden Javaanse boeren gedwongen harder te werken om de Nederlandse schatkist te spekken. Hierdoor konden grote projecten als de bouw van wegen, spoorwegen en kanalen in Nederland bekostigd worden. Met de zeer hoge opbrengsten van het Cultuurstelsel werden ook schadevergoedingen mee betaald aan de slavenhouders in Suriname bij de afschaffing van de slavernij.