| HOME | IRIS FLASHVIDEO | 3D MEDIAWALL | PICTUREGALLERY | MUSICBOX | 
BASA
JAWA |
BAHASA
INDONESIA |
GASTENBOEK |
|
|
|
Home > Theater > Wayang: Wayangvormen en repertoire |
|
|
|
|
Boeken
verkrijgbaar bij KITLV Leiden
|
Wayangvormen en repertoire Verschillende vormen van wayang. Wayang kent enkele vormen: de bekendste is de wayang kulit (de leren wayangpop), zoals die ook in Suriname bekend staat. In Indonesië wordt de wayang kulit naar het repertoire gezien onderverdeeld in wayang purwa en wayang gedhog. Wayang purwa. De verhalen van de wayang purwa worden hoofdzakelijk geput uit de wereldepen Ramayana en Mahabharata. Wayangverhalen Ramayana. Het verhaal van het huwelijk tussen Rama en Sinta. De verbanning van Rama en zijn broer Laksmana in het oerwoud. De gevangenschap van Sinta door de demoon Rahwana en de redding door de koning van de apen Hanuman. Mahabharata. De strijd tussen de vijf Pandawa's (Yudhistira, Bima, Arjuna, Nakula en Sadhéwa) en de honderd Korawa's. Dewa Ruci. Een zeer beroemde
verhaal is de Dewa Ruci. Het is het verhaal over prins Werkudara die op zoek is
naar de oorsprong van de mens. Op zijn tocht naar de bodem van de oceaan - die
vol zit van gevaren - ontmoet hij reuzen, monsters en goden. Op de bodem van de
oceaan aangekomen vindt hij het antwoord op al zijn vragen. Dewa Ruci wordt
beschouwd als het summum van de Javaanse mystiek. Het verhaal is afkomstig uit
het op Java gelokaliseerde wereldepos Mahabharata. De schending van Subrada is één van de meest populaire repertoire voor de wayang purwa. Subrada is de trouwe echtgenote van de grote held Arjuna. Een andere prins, genaamd Burisrawa, begeert Subrada vanaf haar jeugd. Hij wil haar tot zijn vrouw maken. Maar zijn pogingen mislukken telkens weer. Burisrawa wordt heel boos als Arjuna trouwt met Subrada. Hij trekt zich terug in het bos. Daar verkoopt hij zijn ziel aan de godin Durga om zo alsnog Subrada te verkrijgen. Durga is de heerseres over demonen en boze geesten. In ruil voor zijn ziel geeft zij Burisrawa een onweerstaanbaar tovermiddel. Met dit tovermiddel gaat Burisrawa naar het ridderslot van Arjuna om Subrada te schaken. Deze laatste poging van Burisrawa om Subrada tot zijn vrouw te maken mislukt jammerlijk. Op het moment dat Burisrawa de hand slaat aan Subrada doorsteekt zij zich. Subrada verkiest de dood in plaats eeuwige schande. Uiteindelijk is het toch goed afgelopen tussen Arjuna en Subrada. Zij worden weer herenigd. Burisrawa moet zijn snode daad bekopen met een gevoelige afstraffing. Wayangvormen en hun verhalen Wayang gedhog. De onderwerpen voor de wayang gedhog zijn de inheems Javaanse verhalen over de lotgevallen van Radèn Panji, prins van Kuripan, en Candra Kirana, prinses van Daha. Radèn Panji en Candra Kirana zijn bestemd om met elkaar te trouwen. Maar zij moeten eerst veel strijd en tegenslagen overwinnen. De wayang gedhog is tegenwoordig zeldzaam op Java. De wayang purwa is populair in geheel Midden- en Oost-Java. Vroeger ook in Suriname. Wayang golèk is een echt poppentheater. Qua constructie komt het overeen met die van een vorm van poppentheater in Zuid-China. Deze wayangsoort komt voornamelijk voor langs de noordkust van Java, van Ceribon tot Surabaya. Het repertoire bestaat uit de zogenaamde Ménak of Amir Hamza cyclus. Amir Hamza is oom van de profeet Mohammed en held van de veldslagen bij Badr en Uhud tussen de steden Mekka en Medina in Arabië. Maar de wayang golèk heeft zich ook verbreid in West-Java. Het is bijzonder populair bij de Sundanezen. De verhalen van de wayang golèk van Sunda zijn afkomstig van de Pandhawa-cyclus, verhalen ontleend aan of aansluitend op de Mahabharata, maar missen de mystiek en de kunstzinnigheid van de wayang purwa. Waarschijnlijk is de wayang golèk op Java geïntroduceerd door de Chinezen uit Canton en Fu Kien. Het wayangtoneel met kleine poppen heet wayang klithik of wayang krucil. Het zijn uit houten plankjes gesneden poppen. Ze zijn een halve ventimeter dik en hebben beweegbare armen van leer. Damarwulan is het hoofdrepertoire. Damarwulan is de zoon van de eerste minister van de vorst van Majapahit, het Javaanse imperium in de veertiende en vijftiende eeuw. De koning van Majapahit is dood. En de vader van Damarwulan trekt zich terug in de bergen om zich te wijden aan een zware ascese. Damarwulan groeit verder op bij zijn grootvader. Later treedt hij in dienst bij zijn slechte oom, genaamd Logendèr. Hij is de opvolger van zijn vader aan het hof en bekleedt een hoge positie. Logendèr stelt Damawulan aan als grassnijder. Damarwulan wordt betrapt bij een liefdesavontuur die uitgelokt is door Dèwi Anjasmara, de dochter van zijn oom. Damarwulan komt in de gevangenis terecht. Maar hij krijgt echter zijn kans. De ruwe Ménak Jingga - de vorst van Blambangan in Java's oosthoek - komt naar Majapahit. Hij wil trouwen met de koningin van Majapahit, dedochter van de overleden koning. Als dit hem geweigerd wordt, begint Ménak Jingga een oorlog. Het blijkt dat alleen Damarwulan opgewassen is tegen Ménak Jingga. Na vele gevechten en avonturen te hebben overwonnen wordt Damarwulan tot het gemaal van de koningin verheven. Verder zijn er nog de wayang bèbèr, de wayang topèng en de wayang wong. Wayang bèbèr is eigenlijk geen toneel. Op een lange rol Javaans papier worden de hoofdscènes getekend of geschilderd. De dhalang vertelt aan de hand van de afbeeldingen het verhaal. Op een aantal tempels uit de Hindoe-Javaanse periode zijn in feite ook wayang bèbèr afgebeeld. Het is een soort stripverhaal in steen afgebeeld, de zogenaamde basreliëfs. Wayang topèng is zeer oud en is een toneelvorm met mensen als acteurs. Er worden maskers gebruikt, de topèng. Deze zijn uit hout gesneden en worden voor het gezicht van de acteurs gedragen. De verhalen komen uit de Panji-cyclus. De twee clowns uit de wayang topèng heten Tembem en Penthul. De klederdracht is in de Mataramse hofstijl en de dansstijl is Middenjavaans. Wayang wong is een ook in Suriname bekende toneelvorm met menselijke acteurs. De acteurs worden gegrimeerd en dragen geen maskers. De dialogen worden door de acteurs zelf gesproken. De dhalang leidt het spel en reciteert korte beschrijvende delen uit het verhaal. Hij zingt ook de suluks, dit zijn stroven in archaïsche Javaanse dichtertaal. Ze zijn er in opgenomen om de bedrijven van de opvoering te markeren. Het repertoire is hetzelfde als dat van de wayang purwa. De wayang wong is in Midden- en Oost-Java zeer populair. Ook in Suriname is wayang wong nog steeds maar slechts bij bijzondere gebeurtenissen te bewonderen. |
|
|
