| HOME | IRIS FLASHVIDEO | 3D MEDIAWALL | PICTUREGALLERY | MUSICBOX | 
BASA
JAWA |
BAHASA
INDONESIA |
GASTENBOEK |
|
|
|
Home >Theater > Wayang: Woordenlijst gebruikte termen bij wayangvoorstelling |
|
|
|
|
Boeken
verkrijgbaar bij KITLV Leiden
|
Woordenlijst Voor uitspraak: klanksysteem en schrijfwijze
|
|
|
ada-ada |
een suluk ter markering van een ernstige of gespannen situatie in een drama | ||
|
adegan |
scène | ||
|
adegan ing wana |
scène in het woud | ||
|
adegan tancep kayon |
scène waarna de kayon wordt ingeplant bij het einde van een voorstelling | ||
|
adipati |
erfelijk bestuurshoofd of 'koning' van een gewest | ||
| ayak-ayakan | een muziekwijs gespeeld wanneer een persoon zich plichtsmatig voortbeweegt | ||
| antawacana | de voor een bepaalde figuurkarakteristieke stembuiging overeenkomstig gezicht en lichaamshouding van de wayangpop | ||
| asmara | liefde, passie | ||
| asmaradana | 1. Javaanse dichtmaat 2. naam van een gamelan-compositie | ||
| awatara | nederdaling of incarnatie van een godheid als mens | ||
| balungan | 'geraamte' of korte samenvatting van de inhoud van een toneelstuk | ||
| banyolan | humoristische dialoog | ||
| bedhaya | hofdanseres (treedt uitsluitend op in kraton) | ||
| bersih désa | ceremoniële opknapbeurt van het dorp na het binnenhalen van de rijstoogst | ||
| buta | demon; in de wayang zijn demonen die de Javaanse taal en omgangsmanieren niet of slecht beheersen, omdat ze vaak van overzee komen | ||
| carita | reciet van de dhalang waarin hij de loop van een gebeurtenis verhaalt | ||
| celempung | Javaanse citer | ||
| cindé | een zijde weefselmet fijn siermotief | ||
| dhadha | gamelantoon nummer drie in de sléndro en pélog toonschalen | ||
| dhalang | poppenspeler, toneelregisseur | ||
| dhandhanggula | Javaanse dichtmaat | ||
| danu | wilde buffel | ||
| dasanama | 'de tien namen'; opsomming van alle namen van een heldenfiguur | ||
| désa | dorp of platteland | ||
| déwa-raja | god-koning; concept waarbij de koning gezien wordt als manifestatie van de scheppergod op aarde | ||
| dhodhogan | klopsignaal van de dhalang met hamertje op requisietenkist | ||
| durma | Javaanse dichtmaat | ||
| gambang | gamelaninstrument (xylofoon) met houten toostaven | ||
| gambyong | ronde aangeklede wayang-pop die dansvrouw voorstelt | ||
| gancaran | gedetailleerde proza-schets van een drama | ||
| gapuran | poortscène | ||
| gara-gara | crisis, verstoring van het evenwicht in de natuur | ||
| garuda | zonnevogel (symbool van de Heer van de Bovenwereld) | ||
| gendèr | gamelaninstrument (metallofoon) waarbij de toonstaven zijn opgehangen boven resonators (twee en een halve octaaf) | ||
| gendèr panerus | tweede of 'invallende' gendèr | ||
| gendhing | muziekstuk, gamelan-compositie | ||
| gérongan | koorzang | ||
| gunungan | andere benaming voor de kayon | ||
| gonjang-ganjing | schommelen, op en neer gaan | ||
| greget-saut-suluk | korte gezongen passage die de gespannen sfeer markeert | ||
| janturan | reciet van de dhalang waarin een dichterlijke beschrijving van persoon of plaats gegeven wordt | ||
| janturan jejer | het eerste recitatief waarmee een toneelstuk opent | ||
| jejerkawitan | openingsscène | ||
| jiwa-jiwa | de Indische fazant | ||
| juru barata | professionele toneelspeler of lid van een groep wayangvertoners | ||
| kadhaton | het inwendige van het kraton-complex waa de privé vertrekken liggen | ||
| kajawèn | de Javaanse cultuur en ideale 'way of life' | ||
| kain | doek; vaak gebruikt ter aanduiding van een grote doek die bij wijze van rokom de heupen gewikkeld gedragen wordt | ||
| kayon | kekayon of gunungan, toneelsrequisiet de 'levensboom' voorstellend die de verbinding vormt tussen Onderwereld en Bovenwereld, noodzakelijk voor het begin van een scheppingsperiode | ||
| kakawin | een oudjavaans episch gedicht in Indische versmaten | ||
| kinanhti | een Javaanse dichtmaat | ||
| kraton | het gehele complex van het koninklijk paleis met bijgebouwen en erven | ||
| ladrang | een bepaalde categorie van gamelan-compositie | ||
| laku | betekent 'loop', d.w.z. gang van een gebeuren | ||
| lakon | drama, toneelstuk | ||
| lancaran | een bepaalde categorie gamelan compositie | ||
| madu | letterlijk betekent het 'honing'. Arjuna wordt vaak vergeleken met een honingbij die uit alle bloemen (schone jonge vrouwen) de honing puurt. | ||
| maduganda | honinggeur | ||
| manyura | (pronkende) pauw | ||
| mantra | toverspreuk, magische formule | ||
| mawayang | Oudjavaans woord voor wayang vertonen | ||
| melathi | heester met witte zeer welriekende bloemen die vaak door vrouwen in het haar worden gedragen | ||
| mijil | een Javaanse dichtmaat | ||
| naga | mythische waterslang of draak (symbool van de Heer/Heerseres van de Onderwereld) | ||
| naga mangsa | 'bijtende slang', een siermotief (naga met open bek) | ||
| nagara/nagari | koninklijke residentie, stad die zetel is van de regering | ||
| pakem | handboekje voor de dhalang (ter ondersteunung van het geheugen) | ||
| panakawan | clown, bediende; figuur die in de wayang Arjuna of daarmee vergelijkbare held vergezelt | ||
| pandhita | priester, geleerde | ||
| pangkur | een Javaanse dichtmaat | ||
| pangkur ladrang | een ladrang-wijs passend bij zang in de pangkur versmaat | ||
| panca-naka | de reusachtige duimnagels van Brataséna (Bima) waarmee hij zijn tegenstanders vaak dodelijk verwondt | ||
| paringgitan | plaats voor de wayang (brede binnengalerij in ouderwets deftig huis) | ||
| paséban jaba | buitenhof-scène | ||
| pasindhèn | zangeres | ||
| pathet | 'toon-aard' of modus waarin een gamelanmuziekstuk gezet is | ||
| pathetan | suluk ter markering van bepaalde afgrenzingen binnen een toneelstuk | ||
| pélog | gamelanmuziek in toonschaal van zeven tonen per octaaf | ||
| pendhapa | open galerij aan voorkant van Javaans huis | ||
| pepak puser | het afvallen van de navelstreng bij een baby | ||
| purwa | oud, uit vroeger tijd | ||
| pocapan | dialoog | ||
| pacopan ing pagedhogan | dialoog uitgesproken achter het scherm zonder dat de betrokken poppen zichtbaar zijn | ||
| prampogan | toneelrekwisiet dat een optrekkend leger (soldaten met speren) voorstelt | ||
| prang ampyak | scène waarin het leger een hindernis uit de weg ruimt | ||
| prang gagal | korte strijdscène waarin geen doden vallen | ||
| prang kembang | het gevecht van de edele ridder tegen de Buta Cakil ('Demon Haaktand') | ||
| prang manyura | strijdscènes in het derde bedrijf van het toneelstuk | ||
| prang sampak amuk-amukan | beslissende eindstrijd op leven en dood in het derde bedrijf | ||
| prang sampak tanggung | scène waarin strijd of andere gewelddadige gebeurtenis plaats heeft die centraal staat in de intrige van het toneelstuk | ||
| raksasa | reus (behorend tot het demonen-geslacht) | ||
| rasa | stemming, 'gevoelsmatige'sfeer | ||
| rebab | tweesnarige Javaanse viool | ||
| ringgit | 1. wayang 2. danser, danseres | ||
| ruwat | bezwering of afwering van dreigend onheil | ||
| ruwatan | een bezweringsceremonie (houden) | ||
| ronggèng | dansvrouw en zangeres | ||
| sabetan | het laten bewegen (zwaaien, zwiepen) van wayang kulit poppen tijdens opvoering | ||
| sajèn | offerande | ||
| sayembara | wedstrijd tot bruidswerving georganiseerd voor de huwelijkskandidaten van een begeerde prinses | ||
| sampak | een muziekwijze ter begeleiding van een gevecht (snelle heftige sregepan) | ||
| saron | metallofoon met één octaaf voor het spelen van de kernmelodie | ||
| satriya | ridder | ||
| sawah | nat rijstveld | ||
| semadi | meditatieve concentratie | ||
| sembah | eerbiedige groetgebaar gemaakt door de handen met de palmen tegen elkaar ter hoogte van borst of gezicht te brengen | ||
| sendhon | suluk ter onderbreking van het toneelspel wegens sfeer van verbijstering, bezorgdheid of tegenzin | ||
| sendratari | dansdrama zonder woorden (pantomime in dans) | ||
| seni | kunst | ||
| serat kandha | 'verhalenboek', bundel met chronologisch gerangschikte mythische verhalen of legenden | ||
| serat tuntunan caking pakeliran | gedetailleerde handleiding voor de opvoering van een toneelstuk | ||
| seart waosan/layang wewacan | 'leesboek', leesdrama in verzen | ||
| serimpi | hofdansers (treeedt uitsluitend op in de kraton) | ||
| sinom | een Javaanse dichtmaat | ||
| sirih | betelpruim (wordt gekauwd als tabakspruim) | ||
| sitinggil | hoog audiëntieplatform vóór de kraton | ||
| slametan | heilsmaaltijd (offermaaltijd) ter plechtige viering van een gebeurtenis | ||
| sléndro | gamelanmuziek in toonschaal van vijf tonen per octaaf | ||
| slenthem | saron waarvan de toonstaven opgehangen zijn boven resonators | ||
| suling | fluit | ||
| suluk | gedicht of strofische passage in klassieke versmaat | ||
| sumpingan kiwa | opstelling van reeks wayangpoppen op linkereinde van de prikbalk | ||
| sumpingan tengen | opstelling van reeks wayangpoppen op rechtereinde van de prikbalk | ||
| surèngpati | 'dapper tot in de dood' , naam van een siermotief | ||
| soka/angsoka | heester met rooie rode, roze of witte bloemen | ||
| srepegan | een muziekwijs ter begeleiding van een strijdscène | ||
| sri gadhing | heester met zeer geurige bloemen; bladeren en bloemen worden gebruikt om de menstruatie te bevorderen | ||
| tala | toverolie uit de put naar de Onderwereld (Jalatundha) | ||
| talèdhèk/tlèdhèk | professionele dansvrouw, zangeres en courtisane | ||
| talu | muzikaal voorspel van een wayangvertoning | ||
| taman | tuin, hof | ||
| tandhak | danspartij met professionele dansvrouw | ||
| tancep | ingeplant | ||
| tari | Indonesische dans | ||
| tarub | tijdelijke afdak boven voorerf van huis voor het vieren van een feest | ||
| tembang | literaire compositie in klassieke Javaanse dichtmaten (zingend voorgedragen) | ||
| tingkeb | feest gegeven als een vrouw zeven maanden zwanger is | ||
| tunggak semi | 'uitbottende boomstronk', naam van een siermotief | ||
| topèng | masker | ||
| wayang | 1. toneelfiguur (pop of danser) 2 toneel | ||
| wayang bèbèr | wayang waarbij verhaal gereciteerd wordt onde het afdraaien van een rol met getekende scènes | ||
| wayang gedhog | wayang waarin het Panjiverhaal wordt opgevoerd | ||
| wayang golèk | wayang gespeeld met ronde aangeklede poppen | ||
| wayang kancil | wayang waarin verhalen over het slimme dwerghert worden opgevoerd | ||
| wayang klithik/wayan krucil | wayang gespeeld met platte houten poppen | ||
| wayang kulit | wayang gespeeld met platte leren (perkamenten) poppen achter verlicht scherm | ||
| wayang madya | wayang waarin verhalen spelend in de (fictieve) periode tussen Pandhawaverhalen en Panjiverhaal worden opgevoerd | ||
| wayang pancasila/wayang perjuangan/wayang suluh | wayang met voorlichtend karakter over hedendaagse gebeurtenissen | ||
| wayang parwa | Balise wayang vertoningen waarin parwaverhalenc(Mahabharata) worden opgevoerd | ||
| wayang purwa | de Javaanse tegenhanger van de Balische wayang parwa (repertoire hoofdzakelijk Ramaverhaal en Pandhawacyclus) | ||
| wayang topèng | wayang waarin verhaal wordt opgevoerd door dansers met maskers (meestal Panjiverhaal) | ||
| wayang wong | wayang waarin het verhaal wordt opgevoerd door gegrimeerde dansers (meestal Rama-verhaal en Pandhawacyclus) | ||
| Bron: De schending van Soebrada door J.J. Ras. Zie rubriek Boeken | |||
|
|
