Bericht uit het Gastenboek van BanyuMili van
15 juli 2011, geschreven door Tutty
Zij heeft elf jaar in Paramaribo gewoond als lid van de vrouwengroep Ibu-Ibu Dharma Wanita KBRI-Paramaribo. KBRI betekent Kedutaan Besar Republik Indonesia (Indonesische Ambassade van de Indonesische Republiek). Ik heb haar in 1990 ontmoet tijdens een van de voorbereidingen voor de festiviteiten van 100 Jaar Javaanse Immigratie in Suriname.

Pak Reinier,
Bagus website-nya jelas dan gamblang senang membacanya, sebagai obat kangen kultur turunan Java-Suriname.
Saya melihat archief kekisar peringatan 100 Javaanse Imigrasi, mungkin lupa kalau dulu itu acara dilapangan yang sekarang sudah berdiri Sana Budaya di Paramaribo itu, banyak dibantu oleh KBRI Paramaribo-Suriname, saya tahu waktu itu Duta Besar nya Bapak Soekadari Honggowongso alm., beliau dan home staff-nya banyak membantu sehingga reog Ponorogo, serta ahli gamelan - tari Jawa didatangkan dari Solo dan Jogyakarta, sudah jelas atas persetujuan pemerintah Republik Indonesia.  Kedutaan Besar Republik Indonesia yang saya tahu sejak awal tahun 1980 banyak membantu perkembangan warga Jawa Suriname, baik dalam hal-hal budaya dan ekonomi untuk menaikkan derajat warga Suriname turunan Jawa khususnya selain misi diplomat mereka.  Sebelas tahun saya tinggal disana, dan banyak bergaul serta berkecimpung dalam aktivitas bermasyarakat dengan warga Jawa Suriname, campuran(moksie-watra), selain dengan warga Indonesia yang ada disana, baik sementara atau permanen pemukimannya.  Mungkin anda bisa ralat isi archief ini, karena kita wong Jowo "mboten saget ngilangi budhi ingkang dipun paringi".  Duta Besar yang saya tahu memulai langkah ini semua, selain dulu Kuasa Usaha Pak Utojo Soetoto, Pak Djoko Juwono(Dubes), Pak Sidik Kusumoatmodjo(Dubes), Pak Soekadari Honggowongso(Dubes), mereka ini memulai langkah-langkah peka dalam mengangkat posisi warga Jawa Suriname agar tidak tertinggal dengan warga etnis lainnya, karena wong Jowo "manut wae, opo wae jo apiek, gampang nrimo opo onone".  Mudah-mudahan anda bisa menerima pendapat saya ini, terima kasih.

Ik was in 1990 een aantal maanden de lurah (dorpshoofd) van Sana Budaya in Paramaribo. Sana Budaya is thans een bedrijvig Javaans cultureel centrum in Paramaribo waar niet alleen de nazaten van de Javaanse contractarbeiders welkom zijn. In dat jaar heb ik ook Tutty ontmoet. Bij de Indonesische Ambassade. Zij heeft de website BanyuMili bezocht en een bericht (zie hiernaast) in het Gastenboek achtergelaten. Mijn belevenissen waren talrijk... hieronder een kleine selectie.

Het daadwerkelijke begin was in 1990 bij 100 jaar Javaanse Immigratie en ik was erbij. De Verklaring van Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie (VHJI) luidt als volgt:
'De heer Reinier Kromopawiro heeft in de periode maart tot en met september 1990 grote bijdrage geleverd bij de voorbereiding en uitvoering van de culturele, recreatieve en culturele manifestaties, die gedurende 8 augustus tot en met 7 september werden georganiseerd in het kader van de herdenking van 100 jaar Javaanse Immigratie.'
[Was getekend Bob Saridin, voorzitter VHJI]
Daarnaast ontving ik een 'Certificaat van Verdienste' ondertekend door de voorzitter, secretaris en penningmeester van de Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie.

December 1989... Na lange tijd kwam ik weer op Zanderij aan. Na jaren hard gewerkt te hebben, besloot ik eens een poosje in Suriname te verblijven. Van de voorgenomen twee maanden werd het een vol jaar. Het gedenkwaardige jaar 1990 (110 jaar Javaanse Immigratie en de onthulling van het monument van de Javaanse contractarbeiders) werd mijn jaar in Sana Budaya. Het cultureel centrum (toen nog in wording) van de nazaten van de Javaanse contractarbeiders. Het was elke dag keihard werken en wel van maart tot en met september. Het was een mooi vakantiewerkjaar... om nooit te vergeten.

De dag na mijn aankomst...  Ik ging snel mijn vriend Soekie Irodikromo opzoeken. Die heb ik ook in geen jaren gezien en gesproken. Het was een leuk en emotioneel weerzien. Jaren hebben wij in Rotterdam samen lief en leed gedeeld. Hij vertelde mij over de activiteiten die op touw gezet zouden worden in verband met 100 jaar Javaanse Immigratie. Of ik daaraan mee wilde helpen. Voor dit soort zaken ben ik altijd stand-by. En mijn toezegging werd al gauw gewaardeerd.

Monument Javaanse Immigratie... Soekie nam mij meteen mee om een kijkje te nemen. Wat ik op Maretraite aantrof was een stuk drassig en modderig stuk land. Er stond ook nog iets in de steigers. Ik kon het niet thuisbrengen wat het precies was. Het was al donker en was er daar ook nog geen verlichting. Na uitleg van Soekie bleek het monument van de Javaanse Immigratie in aanbouw te zijn. Mijn hart klopte hevig!

Kennismaking met het bestuur van VHJI... Ik werd voorgesteld aan de bestuursleden van de Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie (VHJI), waar de heer Bob Saridin toen voorzitter van was. Ze waren bijzonder gecharmeerd van mijn bereidwilligheid bijdrage te leveren aan het realiseren van het complex en aan de voorbereiding en uitvoering van de festiviteiten.

Kennismaking met Javaanse kunstenaars... Een belangrijk onderdeel van de festiviteiten was een grote expositie van Javaanse beeldende kunstenaars. Ook met hen heb ik uitvoerig kennisgemaakt en het plan bedacht voor de inrichting van de expositie. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan... ik heb namelijk ook aan dezelfde Academie van Beeldende Kunsten te Rotterdam gezeten als de nu zeer bekende en gewaardeerde kunstenaar Soekie Irodikromo.
Soekie heeft voor de opleiding Tekenen en Schilderen gekozen en ik voor Publiciteitsvormgeving. De afbeelding op de herdenkingstegel 100 jaar Javaanse Immigratie heb ik samen met Soekie ontworpen.

De voorbereidingswerkzaamheden waren niet mis... Van het met een kruiwagen sjouwen van zand om het drassige grond op te hogen en te egaliseren tot aan het metselen van het monument in de snikhete zon. In weer en wind en tot diep in de nacht werd er dagelijks gewerkt om het officiële monument klaar te krijgen. Een andere ploeg werkte ook constant aan het paviljoen waar de festiviteiten zouden plaatsvinden. Het is te omvangrijk om alles precies te specificeren. Maar wij waren in ieder geval dag en nacht bezig geweest. Soms sliepen wij bij het monument onder de blote hemel. Toen het gebouw waar de festiviteiten zouden plaatsvinden klaar was, werd dat ons dagelijkse onderkomen.

Een paar dagen in de rimboe... Als onderdeel van de werkzaamheden was het bezoek aan een Indianen dorp waar niet ver daarvandaan door de bewoners hout werd gekapt voor houtvoorziening (planken) van Sana Budaya. Nachten heb ik op een stuk plank - die net zo breed was als mijn eigen lichaam - in de openlucht geslapen. Ver weg van alle luxe en de gerieven van de natuur trotserend en waarderend. Indiaans brood heb ik daar leren bakken. Jonge Indiaanse dames leerden ons hoe te leven midden in de natuur en te leven van wat de natuur de mens voorschotelt. 's Avonds was er kampvuur en maakten de Indianen 'pepre patu' voor ons klaar. Soekie sliep wel in een tent, anderen in een hangmat gespannen tussen twee bomen. Baden deden wij in het stromende water - banyumili - van de kreek. En dezelfde kreek voorzag ons van voldoende vis. Wat een ervaring, wat een leven en wat een belevenis!

9 augustus 1990... De dag van de onthulling van het monument... Tot de laatste seconde toe stond ik bij het monument om wat kleine oneffenheden glad te strijken. De vlaggen wapperden mooi tegen de strakke blauwe lucht. Maar het doek dat er over het monument heen was gedrapeerd werd telkens door de uitbundige passaatwind uit zijn positie gehaald. De toenmalige president Shankar zou daardoor - als er niet steeds door mij werd ingegrepen - voor niets zijn gekomen en zou de wind het werk voor hem hebben gedaan. Na de onthulling vloog ik naar het paviljoen om daar de hoge gasten te ontvangen. De setting van de stoelen heb ik die ochtend nog zowat in mijn eentje in orde gemaakt.

Vier weken lang festiviteiten... Tijdens de festiviteiten was ik de lurah (dorpshoofd) en aanspreekpunt van de bezoekers. Mijn andere werkzaamheden variëren van het gratis uitdelen van siroop aan kinderen tot aan het verkopen van bier, saoto of bami in de cateringtent. Nogmaals, mijn werkzaamheden waren zo divers en te omvangrijk om hier alles precies op te noemen.

Ik kan zeggen dat in 1990 bloed, zweet en tranen gevloeid hebben in Paramaribo. BanyuMili - in de vorm van mijn persoon - heeft de mouwen gestroopt en als rasechte Rotterdammer (of beter gezegd rasechte Javaan) mijn bijdrage geleverd. Niemand uit Nederland heeft zich in 1990 zo letterlijk in de modder geploeterd en als bezetene in de felle zon gewerkt als de webmaster, editor en eigenaar van deze website. Mijn lijfspreuk 'BanyuMili... de drager van mijn liefde voor de Javaanse taal en cultuur' is letterlijk ontsproten uit de grond van Sana Budaya in Paramaribo en die ik tot op de dag van vandaag blijf uitdragen en dat ik het zal blijven doen net zolang mijn capaciteiten mij daartoe in staat stellen.